„Sejm przyjął druk 3003! Zamrożą Ci konto!” Takie rolki krążą od kilku dni. Część z nich mocno przesadza, bo ustawa nie pozwala zamrozić pieniędzy każdemu i bez powodu.
Jest w niej jednak przepis, który może dotknąć zwykłą polską spółkę z o.o., i procedura, przed którą prawnicy ostrzegali już w 2022 r.
Ustawa o środkach ograniczających pozwala ministrowi spraw wewnętrznych wpisać osobę albo firmę na listę sankcyjną i od razu zamrozić jej majątek, bez wyroku i bez wysłuchania. Na listę może trafić także ten, kto jest bezpośrednio powiązany, również gospodarczo lub finansowo, z podmiotem wspierającym państwa objęte sankcjami. Płacisz faktury takiemu kontrahentowi? Ryzykujesz odpowiedzialność karną, a nawet wpis na listę własnej spółki.
W tym wpisie znajdziesz: czy ustawa już obowiązuje, kto może trafić na listę, jak wygląda zamrożenie, co grozi za zapłatę kontrahentowi z listy i jak chronić przed tym spółkę.
Czy ustawa już obowiązuje?
Jeszcze nie. Sejm uchwalił ją 6 listopada 2026 r. (240 głosów za, 202 przeciw), teraz zajmie się nią Senat, a potem Prezydent. Wejdzie w życie 30 dni po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.
Kto może trafić na listę sankcyjną?
Ustawa o środkach ograniczających (art. 4 ust. 1 pkt 2) pozwala wpisać na listę osobę albo firmę, która:
- wspiera państwa objęte sankcjami UE, poważne łamanie praw człowieka albo represje wobec opozycji w tych państwach,
- jest bezpośrednio powiązana z takim podmiotem, np. osobowo, organizacyjnie, gospodarczo lub finansowo,
- prawdopodobnie wykorzysta swoje pieniądze lub majątek do wspierania takich podmiotów,
- prowadzi ingerencję i manipulację informacyjną, która poważnie zagraża bezpieczeństwu Polski.
Przepis nie ogranicza się do cudzoziemców, więc dotyczy też polskich spółek. Ustawa wprost wymienia powiązania gospodarcze i finansowe, ale nie mówi, jak bliskie muszą być. Ocenia to minister, a stały kontrahent, któremu płacisz faktury, łatwo mieści się w tym opisie.
To nie teoria. Na liście sankcyjnej, którą MSWiA prowadzi od 2022 r., są już polskie spółki z o.o., np. Białoruska Kompania Cementowa – Polska sp. z o.o., SteelTrade sp. z o.o. czy Omni GRP sp. z o.o. Trafiły tam z powodu powiązań osobowych i handlowych, a nie tylko z powodu kapitału ze Wschodu.
Jak wygląda zamrożenie majątku?
- O wpisie decyduje minister spraw wewnętrznych, a nie sąd.
- Nikt Cię wcześniej nie wysłucha. Ustawa nie przewiduje udziału strony przed wpisem: nie stosuje art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, który taki udział gwarantuje.
- Decyzja jest wykonalna od razu, więc majątek zostaje zamrożony z dnia na dzień.
- Nie możesz złożyć wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zostaje skarga do sądu administracyjnego.
- Na skargę masz 30 dni, liczonych od dnia po publikacji decyzji w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP), a nie od dnia, w którym dostaniesz pismo. Wynika to z art. 9 ustawy o środkach ograniczających i art. 53 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
- Minister może ograniczyć uzasadnienie decyzji ze względu na bezpieczeństwo państwa, więc skarżysz ją, nie znając wszystkich powodów.
- Zaskarżona decyzja obowiązuje aż do prawomocnego wyroku, czyli majątek pozostaje zamrożony przez cały czas trwania sprawy.
Najpierw zamrożenie, sąd dopiero potem. Konstytucja pozwala ograniczać własność tylko wtedy, gdy jest to konieczne i proporcjonalne (art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 3 Konstytucji).
Moim zdaniem sam cel nie budzi wątpliwości: sankcje muszą działać szybko, bo uprzedzony adresat zdąży przenieść majątek.
Wątpliwości budzi połączenie trzech rzeczy: nieostrych przesłanek wpisu, braku wysłuchania i ograniczonego uzasadnienia. Osoba wpisana na listę omyłkowo traci dostęp do majątku od razu, a sąd ocenia sprawę po miesiącach.
Czy to coś nowego?
Nie całkiem. Zamrażanie majątku decyzją ministra spraw wewnętrznych działa w Polsce od 2022 r. Już wówczas zwracałam uwagę, że sankcje będzie można nakładać dość dowolnie, także na osoby i firmy, które Rosji nie wspierają.
Moim zdaniem rządzący kolejny raz wykorzystują zaistniałą sytuację, żeby przyznać sobie więcej władzy, tak jak przy ustawach covidowych i kryzysie na granicy z Białorusią. Minęły 4 lata: zakres sankcji jest szerszy, a procedura praktycznie ta sama. Sejm odrzucił poprawki, które dodawały gwarancje dla osób wpisanych na listę.
Co grozi za zapłatę kontrahentowi z listy?
Większość rolek mówi tylko o zamrożeniu konta. Tymczasem przelew do kontrahenta z listy może mieć trzy konsekwencje.
1. Odpowiedzialność karna (art. 63 ustawy o środkach ograniczających)
Kiedy grozi: udostępnisz środki osobie z listy, np. zapłacisz jej fakturę po wpisie. Kara: od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności, przy mieniu znacznej wartości od roku do 10 lat. Chodzi o działanie umyślne, bo ustawa nie przewiduje tu odmiany nieumyślnej. Odpowiada osobiście członek zarządu, który zleca przelew.
Jak się bronić: sprawdzaj kontrahenta przed przelewem i zapisuj, kiedy to robisz.
2. Kara pieniężna dla spółki (art. 59 ustawy o środkach ograniczających)
Kiedy grozi: spółka udostępni środki osobie z listy albo nie zamrozi jej środków. Karę do 20 000 000 zł nakłada naczelnik urzędu celno-skarbowego.
Jak się bronić: stała procedura sprawdzania kontrahentów i wstrzymanie płatności, gdy kontrahent trafi na listę.
3. Wpis Twojej spółki na listę (art. 4 ustawy o środkach ograniczających)
Kiedy grozi: minister uzna, że jesteś bezpośrednio powiązany z podmiotem z listy, np. gospodarczo lub finansowo, albo że prawdopodobnie wykorzystasz swoje środki do jego wspierania.
Jak się bronić: skarga do sądu administracyjnego albo wniosek do ministra o wykreślenie z listy.
Jak chronić spółkę?
- Sprawdzaj kontrahentów na listach sankcyjnych przed każdym przelewem, a nie tylko przy podpisaniu umowy. Listę krajową znajdziesz na stronie MSWiA: lista osób i podmiotów objętych sankcjami, a wyszukiwarkę sankcji unijnych na stronie MSZ: sankcje międzynarodowe.
- Dopisz do umów klauzulę sankcyjną z prawem do wstrzymania płatności i wypowiedzenia umowy.
- Gdy kontrahent trafi na listę, wstrzymaj płatności i skonsultuj sprawę.
Przewodnik po powiązanych wpisach
- Zarząd spółki z o.o.: obowiązki i odpowiedzialność: 5 rodzajów odpowiedzialności członka zarządu.
- Czy wspólnik odpowiada swoim majątkiem za długi spółki?: czym różni się wspólnik od członka zarządu.
Najczęstsze pytania
Czy ustawa dotyczy zwykłych przedsiębiorców?
Może dotyczyć. Największe ryzyko mają firmy współpracujące z kontrahentami powiązanymi z państwami objętymi sankcjami.
Czy sankcje za dezinformację dotyczą wpisów w mediach społecznościowych?
Nie, jeśli to zwykła wypowiedź. Ustawa definiuje manipulację informacyjną jako celowe, systematyczne, skoordynowane i nieautentyczne działania i wymaga realnego, poważnego zagrożenia dla Polski. Wolność wypowiedzi i praca dziennikarska są wprost wyłączone, chyba że chodzi o świadomą i rzeczywistą działalność tego rodzaju (art. 4 ust. 2, 3 i 4 ustawy o środkach ograniczających).
Podsumowanie
Ustawa pozwala zamrozić majątek od razu, a sąd ocenia sprawę po fakcie. Najlepszą ochroną jest sprawdzanie kontrahentów przed przelewem i klauzula sankcyjna w umowach. Jeśli masz kontrahenta, co do którego nie masz pewności, nie czekaj, aż ustawa wejdzie w życie.
Stan prawny: ustawa uchwalona przez Sejm 6 listopada 2026 r., przed rozpatrzeniem przez Senat. Tekst nie jest poradą prawną w indywidualnej sprawie.
